Đột quỵ (tai biến mạch máu não) và những điều bạn cần biết

Đột quỵ hay tại biến mạch máu não rất nguy hiểm, thường xảy ra đột ngột và có tỷ lệ tử vong cao nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Tại Việt Nam, có hơn 200.000 ca đột quỵ mỗi năm và có tới 50% trong số đó tử vong. Điều đáng ngại là đột quỵ đang có xu hướng trẻ hóa và tỷ lệ bị tăng mạnh khi bước sang tuổi 40.

Đột quỵ có thể khiến người bệnh tử vong nếu không được phát hiện kịp thời
Đột quỵ có thể khiến người bệnh tử vong nếu không được phát hiện kịp thời

Đột quỵ là gì?

Đột quỵ xảy ra khi mạch máu nuôi não bị tắc nghẽn hoặc vỡ tại một vị trí nào đó trong não. Nó làm ảnh hưởng đến lưu lượng máu nuôi các tế bào não phía sau vị trí đó. Sau một thời gian ngắn, các tế bào não bắt đầu chết đi và dẫn đến các biến chứng nặng nề thậm chí là tử vong nếu không được xử lý kịp thời. Các dấu hiệu nhận biết đột quỵ gồm: đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân, tê hoặc yếu chi ở cùng 1 bên, gặp vấn đề với tầm nhìn, đi lại và nói chuyện.

Phân loại đột quỵ

Đột quỵ được phân loại thành 2 loại gồm:

Đột quỵ do thiếu máu cục bộ

Đây là loại đột quỵ phổ biến nhất và thường xuất hiện ở những người mắc các bệnh liên quan đến mỡ máu, xơ vữa động mạch. Ở những người này, các chất béo trong máu sẽ dần dần hình thành mảng bám trong động mạch và khiến cho lưu lượng máu chạy qua bị giảm dần. Khi có sự xuất hiện của huyết khối (cục máu đông) trong động mạch nuôi não và nó đủ lớn để làm tắc mạch máu sẽ khiến bạn bị đột quỵ. Huyết khối này có thể được hình thành tại động mạch chủ nuôi não hoặc được hình thành tại một nơi khác như tim chẳng hạn.

Huyết khối là nguyên nhân dẫn đến đột quỵ do thiếu máu cục bộ
Huyết khối là nguyên nhân dẫn đến đột quỵ do thiếu máu cục bộ

Đột quỵ do thiếu máu cục bộ cũng bao gồm một loại đột quỵ khác là cơn thiếu máu thoáng qua (TIA) hay đột quỵ thầm lặng. Đây là hiện tượng mạch máu nuôi não bị tắc nghẽn tạm thời và được thông trở lại ngay sau đó. Các triệu chứng của loại đột quỵ này thường chỉ diễn ra trong khoảng vài phút và có thể sẽ hết sau khoảng 24 giờ.

Đột quỵ do xuất huyết não

Khác với đột quỵ do thiếu máu cục bộ, loại đột quỵ này xảy ra do mạch máu trong não bị vỡ khiến máu chạy chảy ra và làm hỏng các tế bào não tại gần khu vực mạch máu bị vỡ.

Vỡ mạch máu não gây chèn ép lên não
Vỡ mạch máu não gây chèn ép lên não

Khi được kiểm tra, bác sĩ có thể cho bạn biết được vị trí xảy ra xuất huyết. Nếu họ nói rằng bạn bị “xuất hiện dưới nhện” thì điều đó đồng nghĩa với việc bạn bị xuất huyết tại tại vùng nằm giữa não và hộp sọ của bạn. Nhưng nếu họ nói rằng bạn bị “xuất huyết nội sọ” thì vấn đề lại nằm ở bên trong não của bạn.

Triệu chứng của đột quỵ

Đối với một số bệnh lý, chúng ta có rất nhiều thời gian để tìm cách xử lý nó. Tuy nhiên, với đột quỵ, bạn không có nhiều thời gian như vậy. Thời gian dành cho bạn chỉ được tính bằng phút, thậm chí là từng giây. Việc phát hiện sớm và hành động ngay lập tức có thể cứu được tính mạng của người bị đột quỵ. Để giúp nhận biết nhanh các triệu chứng và hành động cần làm, chúng ta sử dụng quy tắc F.A.S.T.

Hãy nhớ bốn điều bắt đầu bằng các chữ cái F, A, S và T trong tiếng Anh. Chúng bao gồm:

  • Face (khuôn mặt): Kiểm tra xem mặt ở 1 bên có bị rủ xuống hoặc tê không. Hãy yêu cầu họ mỉm cười để phát hiện tình trạng này.
  • Arm (cánh tay): Có bên tay nào bị tê không? Hãy yêu cầu họ nâng cả 2 tay lên. Nếu có 1 tay nào đó bị trôi xuống thì rất có thể họ bị đột quỵ.
  • Speech (nói chuyện): Họ có gặp khó khăn trong giao tiếp với bạn? Hãy yêu cầu họ lặp lại một câu nói đơn giản nào đó.
  • Time (thời gian): Nếu có bất kỳ triệu chứng nào trong những triệu chứng trên, hãy gọi ngay đến cơ sở y tế gần nhất để đưa họ đến đó.

Ngoài ra, bạn cũng có một số triệu chứng của đột quỵ khác mà bạn cũng cần đặc biệt quan tâm như:

  • Đột ngột tê hoặc yếu ở cánh tay hoặc chân. Đặc biệt là cùng 1 bên cơ thể.
  • Đột nghiên khó nói, không hiểu được người khác nói.
  • Tầm nhìn giảm đột ngột ở một hoặc cả hai mắt.
  • Đột ngột gặp khó khăn trong việc giữ thăng bằng, phối hợp hành động.

Ai có thể bị đột quỵ?

Về mặt lý thuyết, ai cũng có thể bị đột quỵ nhưng ở một số nhóm đối tượng nhất định lại có tỷ lệ mắc cao hơn hẳn. Các nhóm đối tượng đó bao gồm:

  • Người mắc bệnh cao huyết áp: Huyết áp cao có thể gây ảnh hưởng lớn đến mạch máu của bạn. Hãy thảo luận kỹ với bác sĩ của bạn đề phương pháp điều trị bệnh lý này.
  • Người hút thuốc lá: Nicotin trong thuốc lá làm tăng huyết áp. Ngoài ra, khói thuốc lá cũng dẫn đến tình trạng tích tụ chất béo trong động mạch và làm đặc máu. Đó là chưa nói đến việc thuốc lá có hại cho sức khỏe.
  • Người mắc bệnh tim: Một số bệnh liên quan đến tim như khuyết tật van im, rung tâm nhĩ, nhịp tim không đều đóng góp 1/4 trong tổng số ca bị đột quỵ ở người cao tuổi. Kiểm tra sức khỏe thường xuyên nếu bạn gặp phải các bệnh lý về tim.
  • Người mắc bệnh tiểu đường: Bệnh tiểu đường ảnh hưởng đến các mạch máu của bạn, khiến bạn có khả năng bị đột quỵ cao hơn. Đặc biệt, nếu bạn mắc tiểu đường khi bị đột quỵ sẽ khiến cho các chấn thương não của bạn nghiêm trọng hơn bình thường.
  • Béo phì, lười vận động: Nguy cơ tăng lên khi bạn thừa cân. Giảm cân là một lời khuyên tuyệt vời dành cho bạn. Đi bộ nhanh trong khoảng 30 phút hoặc tập một số bài tập cơ bắp cũng được khuyến nghị.
  • Người đang sử dụng thuốc: Một số loại thuốc có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ của bạn như thuốc làm loãng máu, một số hormon, estrogen,…
  • Tuổi tác: Người càng cao tuổi thì tỷ lệ càng cao.
  • Người trong gia đình có người thân từng bị đột quỵ: Đột quỵ có xu hướng di truyền. Nếu trong gia đình bạn có người bị đột quỵ thì bạn rất có thể cũng sẽ bị trong tương lai.
  • Giới tính: Tỷ lệ bị đột quỵ ở nữ giới thấp hơn so với nam giới khi ở cùng độ tuổi. Phụ nữ có xu hướng bị đột quỵ ở độ tuổi cao hơn nam giới.
  • Chủng tộc: Đột quỵ ảnh hưởng đến người Mỹ gốc Phi và người Mỹ gốc Tây Ban Nha thường xuyên hơn bất kỳ nhóm nào khác trong bệnh hồng cầu hình liềm Hoa Kỳ, một tình trạng di truyền có thể thu hẹp các động mạch và làm gián đoạn dòng máu, cũng phổ biến hơn ở những nhóm này và ở những người có gia đình đến từ Địa Trung Hải, Trung Đông hoặc Châu Á.